Bettie Akkumaai

Alweer 15 oktober wanneer ik dit schrijf. De dagen korten. Binnenkort wordt de klok weer een uur teruggezet. Haardhoutbezorger en schoorsteenveger zijn al geweest. Allebei West-Vlamingen. Dat betekent veel grote gebaren, goesting, amai en sebiet. Veel overeenkomsten ook met het Brabants dialect. Dus dat voelt allemaal heel vertrouwd.

Al waren uitdrukkingen als ‘unne frank in tweeje bijten’ (zuinig zijn) en ‘m’n skup afkuus’n’ (weer eens opstappen) mij ook onbekend. In tegenstelling tot ‘tis gin kloaten wert’ en ‘ze accorderen niemer’, wat me dan weer heel bekend voorkwam.

Je hoort overal dat het dialect weer terugkomt, zie tv-series als ‘Zussen’ en ‘Woeste grond’. Maar het is een verschraalt dialect. Jongeren van nu gebruiken dan wel houdoe en keigoewd; woorden als wanne, hendig, of wablief kennen ze niet meer. Laat staan dat ze weten wat het betekent als ‘de euzen lekken’ (dak) of een mevrouw ‘nie goed gestreken is’ (rimpels).

Prachtig vind ik ook de samentrekkingen in het Brabants. Wij wonen in de Antwerpse Kempen, maar dat loopt door tot aan Eindhoven. Dus ‘witte geit’ en ‘bettie akkumaai’ komen aan beide kanten van de grens voor.

Eén van de mooiste gezegden uit ons dialect vind ik het volgende: ‘As un koe inne keer onder den droad dur is gewist, gosse dikker’. Dit over vreemdgaan. Maar ook ’ut ei uit zun gat vroagen’ mag er zijn. Evenals ‘hij kan rond nen bom hinne keeke’, als iemand scheel kijkt. Zo worden ze niet meer gemaakt. En dat vind ik dan wel weer jammer. Het geeft immers sjeu aan ons dagelijks taalgebruik. D’erpel afgieten’ klinkt toch weer heel anders dan een plasje doen.

Ook heel leuk in het Brabants is het aantal leenwoorden uit het Frans. Zoals affeseere (opschieten), petozzie (stampot, van het Franse potage) abuus (fout, van het Franse abus) en meepessaant (van het Franse en passant). En tenslotte hoorde ik van de week het woord ‘groewzer’ (van groewzen= groen eten) van een moeder tegen haar zoontje, toen het manneke in een (te) harde groene appel beet. En dat was heel lang geleden.